Blog | Vogeltrek

Onderstaande tekst komt uit Dagboek voor natuurliefhebbers van Jaap Oosterhuis. Het zijn vier dagen uit de maand oktober over vogeltrek.

Vogeltrek

Oktober is een maand waarin heel veel vogeltrek plaatsvindt, het is mijn favoriete maand om naar (trek)vogels te kijken. Met een niet te harde wind uit het zuiden of zuidoosten kun je in deze tijd van het jaar grote aantallen trekkende vinken, kepen, veldleeuweriken en lijsters zien. In sommige jaren trekken ook veel mezen door. Graspiepers vliegen nu ook in grote aantallen naar het zuiden, evenals goudplevieren en spreeuwen.
Vogeltrek is een fascinerend gebeuren waar al heel veel onderzoek naar is gedaan, maar wat nog vele geheimen kent. Het is elk jaar weer een prestatie van formaat dat al die vogels hun reis van hun broedgebieden naar de overwinteringsgebieden en omgekeerd weten te volbrengen. Kijkend naar trekvogels besef ik altijd weer dat ikzelf ook een reiziger ben. Deze wereld is niet mijn eindbestemming, ik ben onderweg naar het land voorbij de horizon, het Koninkrijk van God. De pelgrimsreis die ik in dit leven moet volbrengen is uitdagend, onderweg zijn er gevaren en hindernissen. De reis kan voor mijn gevoel lang duren, soms voel ik me moe. Maar al die vogels die jaarlijks door weer en wind hun reis tot een goed einde weten te brengen, stimuleren mij om vol te houden, om vrolijk en onbevangen onderweg te blijven en niet op te geven.

 

Genade en glorie schenkt de HEER, zijn weldaden weigert Hij niet aan wie oprecht hun weg gaan. (Psalm 84:12)
Hoe vinden trekvogels de juiste weg? Stel dat ze onderweg door slecht weer uit koers raken, hoe kunnen ze zich dan heroriënteren? Vogeltrek is een onderwerp van veel studie geweest. Er zijn aanwijzingen dat vogels gebruik maken van landschapskenmerken zoals kustlijnen, gebergten, rivieren en zelfs snelwegen. Maar trekvogels oriënteren zich ook aan de hand van de stand de zon of de sterren. Daarnaast is aangetoond dat ze het aardmagnetisch veld waarnemen en zelfs gebruik maken van geluiden. Vogels kunnen bijvoorbeeld de zee horen en aan de hand daarvan hun positie en richting bepalen. Onderzoek heeft ook aangetoond dat vogels onweer op grote afstand kunnen horen en zodoende kunnen vermijden tijdens hun reis. Sommige vogels schijnen zelfs hun reukzin te gebruiken tijdens de trek, dit is bijvoorbeeld aangetoond bij kleine mantelmeeuwen die de Oostzee op grote afstand kunnen ruiken.
Een deel van de kennis die vogels nodig hebben, moet zijn overgeërfd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de koekoek waarvan de oudere vogels eerder wegtrekken dan de jongen. Andere vogels leren de juiste trekrichting van hun ouders. Kortom, het vinden van de juiste weg gaat op heel veel verschillende manieren. Voor de vogel zelf is de belangrijkste vraag echter niet hoe hij de juiste weg vindt, maar óf hij de juiste weg vindt.
Zie of ik geen verkeerde weg ga, en leid mij op de weg die eeuwig is. (Psalm 139:24)

Voor trekvogels hangt het bereiken van hun bestemming in belangrijke mate af van hun voeding. Ze lijken aan te voelen hoeveel ‘brandstof’ ze voor hun reis mee moeten nemen, waarbij ze enerzijds niet te zwaar mogen zijn tijdens het vliegen, maar anderzijds wel genoeg reserve moeten hebben om hun bestemming te halen. Het is fascinerend dat ze die afweging kunnen maken tijdens het eten.
Voordat vogels op reis gaan moeten ze ‘opvetten’ zoals dat heet, maar ook tijdens de trek moeten ze van tijd tot tijd bijtanken. Tijdens de trek veranderen vogels soms van voedselstrategie. Zo eten veel zangvogels tijdens de najaarstrek bessen, ook uitgesproken insecteneters kiezen daar soms voor. Ze vetten er minder van op, maar bessen bevatten snelle suikers waar de vogels weinig moeite voor hoeven doen en waar ze de nodige kilometers op kunnen maken. Zo zag ik een keer een grasmus die aan het einde van de zomer bessen van de wegedoorn at. In Amerika schijnen boerenzwaluwen (dezelfde soort als de Europese) voorafgaand aan de herfsttrek ook tijdelijk op het eten van bessen over te stappen.
Gelovigen zouden zich moeten realiseren dat ook voor hen de juiste voeding van levensbelang is als ze hun pelgrimsreis tot een goed einde willen brengen.

U moet geen moeite doen voor voedsel dat vergaat, maar voor voedsel dat blijft en eeuwig leven geeft; de Mensenzoon zal het u geven. (Johannes 6:27)

Vogels zijn tot indrukwekkende vliegprestaties in staat, doordat ze een uniek ademhalingssysteem hebben. Het is zo opgebouwd dat er een continue luchtstroom is in één richting. Ze hoeven dus niet in en uit te ademen zoals wij dat gewend zijn en nemen zuurstof veel efficiënter op. Hierdoor kunnen ze lang aan één stuk door vliegen op een hoge snelheid, zelfs op grote hoogte waar de lucht ijler is.
Zoals trekvogels afhankelijk zijn van een continue stroom zuurstof door hun lichaam, zo kunnen gelovigen niet zonder de heilige adem van God. Psalm 103 zegt dat we leven op de adem van Gods stem. Bidden is je daarvoor openstellen, het wordt ook wel eens vergeleken met ademhalen.
Pelgrims onderweg kunnen niet zonder gebed. Paulus schrijft in een van zijn brieven zelfs dat we moeten bidden zonder ophouden (1 Thessalonicenzen 5:17). Dat laatste betekent wat mij betreft niet dat we zo lang mogelijk moeten proberen te bidden, Jezus zelf heeft ons immers verzekerd dat het geheim van bidden niet afhangt van het aantal woorden dat we gebruiken. Maar of je nu kort of lang bidt, laat het een dagelijkse gewoonte zijn om je handen te vouwen, om zo in contact te blijven met de heilige adem van God. Zoals onze Schepper de vogels een bijzonder ademhalingsstelsel gaf, gaf Hij mensen handen om te vouwen.

Overdag bewijst de HEER mij zijn liefde, ’s nachts klinkt een lied in mij op, een gebed tot de God van mijn leven. (Psalm 42:9)

Jaap Oosterhuis

Jaap Oosterhuis heeft Dagboek voor natuurliefhebbers geschreven: een prachtig dagboek voor mensen die meer willen weten over de natuur. Tegelijk verbindt dit boek de natuur met het grote verhaal van God. Je kunt Jaap ook boeken als spreker.

Samenwerken op een wereldwijde conferentie is knap lastig

Samenwerken op een wereldwijde conferentie is knap lastig. Naast dat hier veel mensen uit alle delen van de wereld zijn, hebben we ook allemaal verschillende achtergronden en tradities. Soms hebben we ook verschillende manieren waarop we de bijbel uitleggen.

Ik merk dit vooral tijdens de nabespreking van elke speech op het hoofdpodium met de zes mensen waarmee we aan tafel zitten. Bij mij aan tafel zit iemand uit Roemenië, Vietnam, Canada, VS, India en ik als Nederlander. Ik word me in deze gesprekken aan tafel telkens weer bewust hoe mijn eigen denken de afgelopen jaren al is gevormd door denken en theologie over zorg voor de schepping en gerechtigheid.

Twee van de vrouwen die sterk hebben bijgedragen aan dit denken zijn Katharine Hayhoe en Ruth Padilla-DeBorst. Beide spraken op het hoofdpodium op maandag.*

Katharine vertelde dat als we onze naasten liefhebben, we ons vanzelfsprekend ook inzetten voor de strijd tegen luchtvervuiling, biodiversiteitsverlies en klimaatverandering. Ik moest denken aan deze uitspraak: ‘Love your neighbour, care for creation’. Het staat zelfs op een shirt van me!  Katharine claimde ook dat deze problemen daarom moreel van aard zijn (zelf zou ik eerder zeggen spiritueel of geestelijk). Vooral deze laatste uitspraak maakte  bij mijn groepje veel los, omdat velen er nog nooit eerder op die manier naar hadden gekeken. Terwijl ik van een ander weer terug hoorde dat zijn tafelgenoot deze talk maar ‘garbage’ vond …

 Ruth Padilla-DeBorst sprak over gerechtigheid: ‘Gerechtigheid is geen extraatje’ en ‘Jezus bekend en zichtbaar en maken, betekent dat we dit doen vanuit een luisterende houding naar God en met nederigheid en vanuit solidariteit. Want de pijn van de ander, is ook onze pijn, want ze zijn Gods mensen.’ En tot slot vraagt het van ons om niet stil te blijven wanneer anderen (mijn toevoeging: mens of andere onderdelen van de schepping) worden beroofd van hun land en bestaan. Herken je hier al een bijbelvers in? “Er is jou, mens, gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God.” – Micha 6:8

*Daarmee moet ik terugkomen op mijn opmerking in mijn vorige blog dat het thema niet van het hoofdpodium zou worden besproken. Dat was onjuist.

Annemarthe Westerbeek

Annemarthe is directeur van A Rocha Nederland. Van 22-28 september 2024 bezoekt ze het Lausanne congres in Zuid Korea.

Waarom directeur Annemarthe toch in een vliegtuig naar Seoul stapt

‘Hé, jij hier?’ Drie weken geleden kwamen we als Nederlanders die naar de Lausanne-conferentie in Zuid Korea gaan, bij elkaar. Om met elkaar na te denken wat we daar willen halen en brengen. Sommige mensen zijn verrast door mijn deelname. Waar ik op míjn beurt weer door verrast ben. De conferentie Lausanne gaat over missie in Gods wereld en voor mij zijn thema’s als zorg voor de schepping en klimaat dan volkomen logisch. Voor anderen is dit blijkbaar (nog) niet het geval. Als ik daar dan wat langer bij stilsta, verrast het mij eigenlijk toch niet. Want met enige regelmaat hoor ik kritiek als het gaat over schepping, klimaat, evangelie en kerk.

Er wordt vooral gezegd dat schepping en klimaat niet ‘te veel’ aandacht moeten krijgen omdat het anders afleidt van de echte opdracht die wij als christenen hier op aarde hebben: mensen tot God brengen. Of het idee dat je bezighouden met klimaat en natuur een linkse hobby is die niet thuishoort in de kerk. Of: God zorgt voor de aarde, dat hoeven wij ons niet druk over te maken.

Toch zien we dagelijks de gevolgen van de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis. Waarom vinden sommigen van ons dan dat zorgen voor de schepping geen prominente plek in de kerk mag hebben? Misschien omdat het ons ontslaat van onze verantwoordelijkheid? Als we ons focussen op het redden van mensen, dan houden we ons niet zo bezig met het uitsterven van soorten of dat de aarde uitdroogt en onleefbaar wordt. Het één is immers belangrijker dan het andere. We hoeven dan ook niet te kijken naar onze al dan niet duurzame levensstijl en daarin (soms lastige) keuzes te maken.
Ik geloof wel dat God dit van ons vraagt. Dat we in actie komen als we zien dat er onrecht is wat het leven voor sommigen ondraaglijk maakt. Zowel menselijk als niet-menselijk leven. Als je God ziet als Maker en Redder van héél de schepping, dan kan je in mijn ogen niet anders willen dan dat heel Zijn schepping tot recht kan komen. Elke soort die wij hier op aarde verliezen is een gemiste kans om iets van de schoonheid te zien die God in Zijn schepping heeft gelegd en glimpen van God en zijn Koninkrijk te zien en te leren kennen. Onze verre naaste ziet oogsten mislukken als gevolgd van de klimaatcrisis. Onze levensstijl en keuzes hebben effect op de natuur en het klimaat, en dus ook op onze medemens.

Dit maakte het voor mij persoonlijk ook gelijk een moeilijke keuze of ik wel of niet naar een conferentie moet gaan waarvoor ik het vliegtuig in moet stappen. Vliegen is natuurlijk verre van duurzaam. Na veel denken, bidden en praten met anderen heb ik besloten om wel te gaan. Want als ik kijk naar de beweging van Lausanne en de conferentie die komende week plaatsvindt, dan ben ik gelukkig en dankbaar dat er daar wat ruimte is voor thema’s als gerechtigheid en schepping (klimaatgerechtigheid helaas minder).  Toch is het maar een fractie van het geheel wat er tijdens de conferentie wordt besproken en over wordt gesproken. Er is nog weinig ruimte voor deze thema’s vanaf bijvoorbeeld het hoofdpodium. Ook al behoorde het tot de kern van  de ‘Cape Town commitment’. Dit is een document dat is voortgevloeid uit de vorige Lausanne Conferentie (2010). Hierin wordt gesteld dat Evangelie en gerechtigheid niet van elkaar los te koppelen zijn. Ja, we worden geroepen om onderdeel te worden van Gods missie voor deze wereld en zijn evangelie bekend te maken. Maar we worden ook geroepen om in actie te komen en gerechtigheid na te schreven vanuit dit evangelie. En daar waar onrecht is, ook in actie te komen. Een integrale visie op missie die Jezus de hoofdrol toekent en waarin we vanuit liefde voor Zijn schepping – waar wij als mens onderdeel van zijn – mogen handelen. Misschien juist wanneer we zien dat het niet goed gaat, wanneer we bang zijn voor de toekomst of verdriet hebben om wat we verloren zien gaan. Ik denk dan ook aan één van de laatste verzen in het Mattheüs evangelie.  Wanneer Jezus zijn laatste opdracht aan zijn discipelen geeft voor Hij teruggaat naar Zijn Vader zegt Hij dit:  ‘Ga er daarom op uit om alle volken tot Mijn leerlingen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest en leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.’ Ook Jezus zet ons aan tot naleven en in beweging komen.

Mijn hoop voor het komende Lausanne congres is dan ook dat deze twee, evangelie en actie, bij elkaar blijven horen. En dat we met elkaar, met christenen over heel de wereld, manieren kunnen zoeken om dit uit te leven en zo getuige te zijn in woord én daad van het Koninkrijk van God. Een Koninkrijk waar elk schepsel tot zijn recht komt.

Annemarthe Westerbeek

Annemarthe is directeur van A Rocha Nederland. Van 22-28 september 2024 bezoekt ze het Lausanne congres in Zuid Korea.

A Rocha opgenomen in de Duurzame 100 van Trouw

A Rocha is dit jaar opgenomen in de Duurzame 100 van Trouw, in de categorie Religie & filosofie staan we op nummer 10. We zijn dankbaar voor deze waardering voor ons werk en blij dat we met veel partnerorganisaties vermeld staan in deze lijst met duurzame initiatieven van onderop. Samen kunnen we veel duurzame stappen zetten! We feliciteren ‘Genoeg om te leven’ van Paul Schenderling en Matthias Olthaar met hun eerste plaats. Een geweldige beweging op christelijke grondslag om te laten zien dat minder echt meer is, zowel voor de schepping als voor jezelf. Lees hier het artikel over hen: https://www.trouw.nl/duurzame-100/deze-twee-economen-verleiden-jonge-gezinnen-tot-leven-met-minder~bcd990ba/

ND over Zomer natuurweek: ‘Toewijding aan de natuur is heilzaam aan de ziel’

Vrijwilligers van natuurbeweging A Rocha komen elk jaar een week samen om in de natuur aan de slag te gaan. Ze genieten van het praktisch bezig zijn en verwonderen zich over Gods schepping. ‘Het is een week met een gouden randje.’

Met een snoeischaar in zijn gehandschoende handen vertelt Stefan van der Leeden, een jonge veertiger, vol enthousiasme over de natuurweek van de christelijke natuurclub A Rocha. De leraar uit Dronten is er met zijn hele gezin. Elke morgen van deze week werken ze, op instructie van boswachter Dirk van den Brink, in de natuur. ‘Het is heerlijk hier, je bent met je handen in de modder en de voeten in de klei heel praktisch bezig’, zegt Stefan. Het is ook een mooie manier om je te verwonderen over Gods schepping, ervaart hij. ‘De kinderen vinden het ook fijn om hier bezig te zijn. Lees verder op ND.nl

A Rocha Zwolle bouwt muizenruiters langs de IJsseldijk

Muizenruiters in Zwolle langs de IJsseldijk
Muizenruiters bouwen
Muizenruiters bouwen
Ot en Sien-landbouw terug? Nee, deze hooihopen – zogeheten muizenruiters – leveren een bijdrage aan ecologisch waardevol landschap. A Rocha Zwolle heeft vier muizenruiters gemaakt langs de IJsseldijk, op terrein van en in samenwerking met Vitens. Muizenruiters – zes stokken en een paar lagen hooi – zijn schuilplaats voor muizen en tegelijk een cafetaria voor uilen en torenvalken. Vroeger werden ruiters door boeren gebruikt om hooi te drogen. Dank aan Wim Eikelboom, Rob Elfring en Gerben Visser.

Het Zomermagazine is uit!

Een zomernummer vol info over bomen. Je leest over bomen planten in je eigen tuin en in Kenia, waarom we wilgen knotten, een interview met onze coördinator lokale groepen William de Jong en diverse tips om meer over bomen te weten te komen. Je leest hem hier!

Oproep christelijke organisaties aan Europese politici: klimaatneutraal in 2030

Brede groep christelijke organisaties roept Nederlandse kandidaat-Europarlementariërs op tot klimaatrechtvaardigheid

Een brede groep van christelijke organisaties heeft vandaag, negen dagen voor de Europese verkiezingen, een brief gestuurd aan Nederlandse kandidaat-Europarlementariërs. Zij roepen de kandidaten op om zich ervoor in te zetten dat Europa in 2030 klimaatneutraal zal zijn, en klimaatbeleid te maken dat rechtvaardig is voor iedereen. 

De brief is opgesteld door vertegenwoordigers van A Rocha, Christian Climate Action, GroeneKerken, Laudato Si’ Alliantie NL, en Micha Nederland. Hij werd ondertekend door organisaties als Missie Nederland, ZOA, World Vision en Raad van Kerken en verschillende goede doelen en kerkelijk leiders zoals bisschop De Korte.

‘Geïnspireerd door de christelijke traditie van zorg voor de schepping en de intrinsieke waarde van al het leven, verlangen wij naar klimaatrechtvaardigheid’, aldus de brief. ‘Wij dromen van een Europa waarin de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen en een Europa dat omziet naar onze naasten in het mondiale zuiden.’ De briefschrijvers beargumenteren waarom het streven naar een klimaatneutraal Europa in 2050 een onrechtvaardige doelstelling is. In dat geval is bovendien de kans levensgroot dat de opwarming van de aarde veel hoger uitpakt dan 1,5 graad. Daarom zouden Europarlementariërs zich ten volle moeten inzetten voor een klimaatneutraal Europa in 2030.

Initiatiefnemer Jurijn Timon de Vos van de Laudato Si’ Alliantie vertelt: ‘De ondertekenaars hebben verschillende achtergronden. Wat we delen is het besef dat de schepping niet ons bezit is, maar dat we de aarde gekregen hebben en er samen goed voor moeten zorgen. Om het met de woorden van paus Franciscus te zeggen: wij mensen zijn ten diepste één met alle schepselen. Dat brengt ook een politieke verantwoordelijkheid met zich mee. Juist op Europees niveau kan rechtvaardig klimaatbeleid een groot verschil maken. De komende paar jaar zijn daarbij cruciaal.’

De open brief is gericht aan alle Nederlandse kandidaat-Europarlementariërs die zich geïnspireerd weten door de christelijk traditie en aan alle mensen van goede wil. Met de brief hopen de initiatiefnemers te bereiken dat kandidaten zich vanuit hun persoonlijke motivatie gaan inzetten voor de toekomst van een leefbare aarde voor iedereen.

Open brief aan Nederlandse kandidaten Europese verkiezingen

Klimaatmars 31 mei | Loop je mee?

Op vrijdag 31 mei is er weer een klimaatmars, om 14.00 uur op de Zuidas in Amsterdam. Voor deze locatie is gekozen, omdat de Zuidas hét symbool is voor de macht van grote vervuilende bedrijven. Hier worden de miljardenwinsten gemaakt die ten koste gaan van mens, natuur en het klimaat. De aandeelhouders staan vaak boven het welzijn van mensen en de aarde. Dat kan zo niet doorgaan.