Voelen en verwonderen

Mijn zoon heeft mij liefde voor de natuur geleerd. Ik ben er niet zo mee opgegroeid en zag het geloof in God vooral als een geestelijke bezigheid die losstond van tastbare dingen. Voor dat geloof kreeg ik mijn zoon niet enthousiast. Hij kon wel vol passie vertellen over tijgers die bedreigd worden. Een stok met bijtsporen van een bever kreeg trots een plek op zijn slaapkamer. En op zijn kinderfeestje wou hij wilde zwijnen spotten.

Het drong tot mij door dat ik de schepping serieus moest nemen voordat hij God serieus kon nemen. Zijn geloof begint met voelen van wat tastbaar is en zich daarna verwonderen over Degene die dit gemaakt heeft.

Als auteur van materialen voor geloofsonderwijs wil ik veel meer kinderen die
ervaring geven van voelen en verwonderen. Daarom vond ik het een voorrecht om samen met A Rocha een serie te ontwikkelen voor kinderen om actief met de natuur aan de slag te gaan. Met de vier programma’s van ‘Voelen en verwonderen’ kunnen ze elk seizoen heerlijk bezig zijn met Gods schepping; tasten, kliederen, ontdekken en al verwonderend respect krijgen voor de Maker.

Ingrid Plantinga

Theoloog en schrijver van materialen voor Lerenindekerk.nl. Je vindt de programma’s van ‘Voelen en verwonderen’ bij A Rocha en bij Lerenindekerk.nl.

Wie nomineer jij voor de Martine Vonkprijs?

Ken jij een christen die zich onvermoeibaar inzet voor de natuur, voor een schoner milieu, het liefst op een stukje grond ergens in Nederland? Iemand die impact maakt, moed toont, zich onderscheidt door een innovatief idee, een goed plan, een inspirerend verhaal? Nomineer die persoon (het mag ook een organisatie zijn) dan voor de Martine Vonkprijs.

Wat is de Martine Vonkprijs?

De Martine Vonkprijs is een aanmoedigingsprijs voor een individu of organisatie die zich op onderscheidende en innovatieve wijze inzet voor een zorgzame omgang met de schepping. Met deze prijs willen de Martine Vonk Stichting en GroenGelovig mensen inspireren tot nieuwe stappen naar een eerlijke en groene wereld. De prijs is vernoemd naar de milieudeskundige Martine Vonk, die in 2019 op 45-jarge leeftijd overleed. Zij zette zich tijdens haar leven onvermoeibaar in voor christelijk-ecologisch denken en handelen. Ze was daarin een echte pionier en een inspirerend voorbeeld voor veel christenen.

De prijs: wij planten een boom!

Het bestuur van de Martine Vonkstichting beoordeelt de inzendingen en de winnaar krijgt, naast een eervolle vermelding en publiciteit, een boom. De boom wordt geplant bij de winnaar in de tuin of, als dat niet mogelijk is, in een natuurgebied van A Rocha Nederland.

De winnaar wordt bekend gemaakt tijdens het GroenGelovig-event op 18 oktober 2025.

Nomineer voor 25 september

Stuur voor 25 september een mail naar contact@martinevonkstichting.nl. Vermeld naast de naam en het verhaal van de genomineerde ook waarom die persoon of die organisatie jou zo inspireert.

Wie verdient volgens jou deze bijzondere aanmoedigingsprijs?

Kostbare bodem

In 2025 staat A Rocha stil bij het thema ‘Bodem’. Wat kan de bodem ons leren? En hoe kunnen wij er op een duurzame manier mee omgaan? Elke maand publiceren we een blog waarin verschillende schrijvers vanuit hun expertise iets delen over dit veelzijdige thema. Deze maand schrijft Jeroen Bakker over de diepere lagen van de bodem.

Ik las laatst het boek Het geheime leven van bomen van de Duitse boswachter Peter Wohlleben, een boeiend boek over de verborgen dynamiek van bossen. Maar het was een kort tussenzinnetje over ‘bodem’ dat me aan het denken zette. We staan niet zo vaak stil bij grond, maar het is eigenlijk best bijzonder. Het kost een proces van eeuwen om gesteente fijn te malen tot zand, en om dat door de toevoeging van organisch materiaal en ontelbare levende diertjes millimeter voor millimeter om te zetten in ‘aarde’. Aarde – de naam die we ook aan deze planeet hebben gegeven, maar de bodem waar we daadwerkelijk op kunnen leven is maar een flinterdun afzetsel op de huid van een enorme bol van grotendeels gesmolten steen. Zonder aarde geen bodem, geen bos, geen landbouw, nauwelijks natuur en in elk geval geen mens.

Aarde is verrassend kwetsbaar. Het duurt eeuwen om te maken, en al die tijd moet het zorgvuldig bewaard worden. Eerst opgevangen in bergkommen en dalen, vakkundig vastgehouden door de wortels van de planten die erop groeien zodat het stukje bij beetje uit kan breiden.

En als het weg is, is het weg. Erodeert de grond, spoelt die kostbare aarde naar de zee, dan zijn we het kwijt. Ik las laatst ergens dat we op het moment in een veel groter tempo aarde kwijtraken dan dat het aangemaakt wordt. De aarde wordt steeds meer rotsvlakte en woestijn.

We moeten de grond onder onze eigen voeten leren koesteren, en het boeiende is dat we daarvoor het leven waarmee we die bodem delen moeten leren liefhebben.

Als mensen nemen we de bodem waar we op leven vaak voor lief, we zijn ons er niet van bewust dat die bodem niet alleen de basis vormt voor het leven dat daarin geworteld is, maar daardoor ook in stand gehouden wordt. We moeten de grond onder onze eigen voeten leren koesteren, en het boeiende is dat we daarvoor het leven waarmee we die bodem delen moeten leren liefhebben. Juist het leven dat zo anders is dan wij. De bomen met hun ritme van eeuwen, hun taal gesproken in geur en gefluisterd in ondergrondse schimmelnetwerken. Maar ook de aaltjes en de springstaarten, borstelwormen en mosmijten waarvan in een handje bosaarde meer zitten dan er levende mensen zijn op deze planeet.

Dit is een van de concrete uitdagingen waar we in deze tijd voor staan. Maar ik heb het gevoel dat het ook een passend symbool is voor de uitdagingen van het leven in dit tijdvak in bredere zin. In een tijd waarin de grond onder onze voeten lijkt te worden weggeslagen, geërodeerd door haat, weggespoeld door wanhoop en angst, is het aan ons om die grond juist te koesteren. Ook wij kunnen bomen zijn die de grond met hun wortels vasthouden, of helmgras dat door koppig stand te houden duinen opwerpt tegen de stijgende zee. Niet per se omdat we zeker weten dat het dan allemaal goed komt, maar omdat we willen houden van het kostbare weefsel waar ons leven aan ontsprongen is, en geloven dat het de moeite waard is om te houden van de vreemde medeschepselen waar we dat leven mee delen.

 

Jeroen Bakker is theoloog en werkt als predikant in Dronten.

Boekentips voor de zomer!

De zomer: hét moment om je blikveld te verbreden, kennis te verzamelen, je te verwonderen en je te laten inspireren. We hebben een aantal boeken voor je op een rij gezet. Niet alle boeken zijn vanuit een christelijke basis geschreven.

Voor kinderen:

  • Nature Journal Ontdek, verwonder en geniet van Gods schepping. Jitske van Dieren-Geertsema. Een leuk en leerzaam doe-boek voor buiten voor 8 tot 88 jaar. Jitske neemt je stap voor stap mee met leuke opdrachtjes en duidelijke uitleg om meer over de natuur te ontdekken.
  • Struinen door de schepping Bijbels natuurboek. Hanna Holwerda. Veelzijdig doeboek met proefjes en opdrachten voor elke habitat en elk seizoen
  • Het geheime dagboek van Eco-girl Christi, Petra Crofton. Christi heeft een grote passie voor de schepping en het klimaat. Ze schrijft erover in haar groene blogs, maar niet iedereen is daar blij mee. En als ze met de klas een reis wint naar Ecuador, wil ze met de boot in plaats van met het vliegtuig. Een grappig, leerzaam en uitdagend boek tot de laatste bladzijde!
  • Supergroen Helden en schurken van het voedselbos. Thijs Goverde.Leuk en grappig verhaal over verschillende planten en hun eigenschappen, vanaf een jaar of 10. Zeker ook leuk voor volwassenen!
  • Het verborgen leven van bomen voor kinderen Peter Wohlleben. Kindervariant op het bekende boek van Peter Wohlleben. Ontdek hoe bomen, dieren en planten samen een wonderbaarlijke en spannende wereld vormen!

Voor volwassenen:

  • Nature Journal Ontdek, verwonder en geniet van Gods schepping. Jitske van Dieren-Geertsema. Een leuk en leerzaam doe-boek voor buiten voor 8 tot 88 jaar. Jitske neemt je stap voor stap mee met leuke opdrachtjes en duidelijke uitleg om meer over de natuur te ontdekken.
  • Het groene hart van het geloof, Dave Bookless. Dave Bookless is theoloog binnen A Rocha en legt in dit compacte boekje helder uit waarom je je juist als christen goed voor de schepping moet zorgen.
  • Klimaatcrisis kent geen grenzen De Afrikaanse stem in de strijd om klimaatrechtvaardigheid – Vanessa Nakate – ook spreker op Groengelovig – presenteert een nieuwe globale visie voor de klimaatbeweging gebaseerd op veerkracht, duurzaamheid en oprechte rechtvaardigheid, en vertelt daarnaast het inspirerende persoonlijke verhaal van een jonge vrouw die haar stem vond in de klimaatstrijd.
  • Hoop voor de aarde – Katharine Hayhoe. Hayhoe, wetenschapper en christen, spoort de lezer aan om werk te maken van het klimaat en daarbij de hoop niet te verliezen. Feiten, actie en hoop!
  • Tot in de hemel – Richard Powers. Tot in de hemel is het verhaal van negen mensen die de wereld van de bomen leren zien – en horen. Een verrassende fusie van natuurwetenschap en literatuur, een monumentale roman over bomen en mensen. Het is een meeslepende vertelling over activisme en verzet, en tegelijkertijd een loflied op een wereld naast de onze.
  • Een vlecht van heilig gras, Hoe de natuur, wetenschap en traditionele kennis ons leren respectvol met de aarde om te gaan. Robin Wall Kimmerer. Bijzonder boek van een Amerikaanse op zoek naar de natuurkennis van haar native american roots. Voor ware duurzaamheid moeten we ons opnieuw verbinden met de natuur.
  • Planten van hier  Praktijkboek voor een duurzame leefomgeving met inheemse flora. Dit boek bundelt kennis en inspiratie rondom onze inheemse flora en toont overtuigend de voordelen van een gevarieerd en natuurrijk groen landschap: voor onszelf, de biodiversiteit en onze economie.
  • Verweven leven: de verborgen wereld van schimmels. Merlin Sheldrake. Hoe meer we te weten komen over schimmels en de rol die ze spelen in de natuur, des te meer wordt ons begrip over leven, het concept individualiteit en zelfs onze opvatting over intelligentie op zijn kop gezet.

Vacature: Penningmeester

Ben jij financieel onderlegd én heb je een groen hart? Dan is deze bestuursfunctie iets voor jou.

A Rocha Nederland zoekt een betrokken en deskundige penningmeester die bij wil dragen aan het herstel van Gods schepping.

De rol van Penningmeester
Als penningmeester ben je binnen ons vierkoppige bestuur verantwoordelijk voor de financiële gezondheid van onze stichting. Je werkt nauw samen met de directeur van de stichting en hebt een belangrijke stem in de financiële en organisatorische strategie van A Rocha Nederland. Je combineert inhoudelijke deskundigheid met een passie voor de schepping.

Lees de hele vacature hier.

‘Door je te verbinden aan een plek, oefen je in thuis zijn.’

Annemarthe Westerbeek is lid van de lokale A Rocha-groep Utrecht.

Illustratie: Marianne de Fouw

Vijf jaar geleden begon ik samen met twee anderen een lokale groep van A Rocha in Utrecht. A Rocha Nederland is een christelijke natuurbeweging voor mensen met een groen hart. Met lokale groepen zetten we ons in voor biodiversiteit en steken we onze handen uit de mouwen.

Toen ik met A Rocha Utrecht begon, was mijn hart al wel groen maar was ik nog helemaal niet zo overtuigd van deze manier van werken. Ik dacht: er is toch veel meer mogelijk dan alleen maar met elkaar in een stuk natuur aan het werk gaan? En lang niet iedereen is daarvoor te porren. Nee, wij gingen het anders doen want we wilden een bredere groep mensen in Utrecht en in de Utrechtse kerken aanspreken, en een groter bereik hebben. We organiseerden inspiratieavonden, stiltewandelingen en cleanups met Utrechtse kerken in hun eigen omgeving.

Tot twee jaar geleden, toen we met een betrokken groep mensen een kijkje gingen nemen op wat we nu ‘ons land’ noemen. Klaas-Hemke, die al lang bij A Rocha Nederland betrokken is, kwam met de suggestie om met elkaar eens hier in dit stukje natuur te gaan kijken. Eigenlijk kwam dit voorstel precies op het goede moment, omdat de energie om cleanups te organiseren was verdwenen en we merkten dat het lastig was om mensen en kerken te motiveren om daaraan mee te doen.

Bij aankomst zagen we dat het gebied volstond met bramen, brandnetels en omgevallen bomen. Maar eenmaal te midden van het hoge riet, in een veld vol wilde orchideeën, werd ik direct verliefd op dat stukje grond. Het voelde als een warm welkom. Nu, twee jaar later, ga ik nog steeds met veel plezier naar ‘ons land’ toe. We hebben het een naam gegeven: Dwelfsloot − naar de restanten van een historische sloot in het gebied. Ik zie mijn kinderen daar genieten als ze in bomen klimmen, kikkers en padden vangen, of kletsnat worden van de sloot of het natte land. Mensen die elkaar normaliter niet tegen zouden komen, gaan met elkaar aan het werk en hebben mooie, betekenisvolle gesprekken. De oudste van onze groep is boven de zeventig en de jongste nog geen twee. Verschillende generaties samen aan het werk. In de zomer was een van mijn kinderen aan werk met Piet, een nieuwe vrijwilliger. Ze hadden even kennisgemaakt en gingen samen aan de slag. Ik luisterde hun gesprekje af: ‘Weet jij hoe deze lange paarse bloemen heten?’ vroeg Piet en ik hoorde aan zijn stem dat hij verwachtte van niet. Maar het tegendeel bleek: ‘Ja, dat is kattenstaart!’ riep mijn zoontje dolenthousiast. Samen leren, van de natuur en van elkaar, dat is van onschatbare waarde en dat gebeurt zomaar op een zaterdagochtend op ‘ons land’.

‘Je verbinden aan een lokaal stukje grond’ − mijn blik hierop is radicaal veranderd. Je verbinden aan een plek is een oefening in thuis zijn, in zorgen voor én samen met anderen − het is een oefening in weer opnieuw leren houden van wat gegeven is. Het verbindt je met de schepping, met de ander én met God.

Deze tekst is ook verschenen in het boek ‘Samen genieten van genoeg’. Theanne Boer maakte met behulp van enthousiaste denkers en doeners een inspirerend boek over het gedachtengoed van Martine Vonk en de uitwerking daarvan in de praktijk. Of je nu in een woongroep of in een rijtjeshuis woont: samen genieten van genoeg kan overal en altijd. 

Vegetatiekartering op Schor Alteklein

Sinds 2020 houd ik mij beroepsmatig met het karteren van vegetatie bezig. Dat bracht mij op het idee om adoptiegebied Schor Alteklein op Tholen – waar ik dichtbij woon en vanuit A Rocha Zeeland als beheerder bij betrokken ben – qua vegetatie in kaart te gaan brengen.

Door Wijnand Lammers, A Rocha Zeeland

Afbeelding 1. Luchtfoto van schor Alteklein bij Tholen. Hierop zijn verschillende vegetatieklassen te zien (O. Hoornweg)

Wat is een vegetatie?

Planten groeien niet zomaar willekeurig bij elkaar, maar vormen een samenhangende gemeenschap. Ze zijn met elkaar gebonden aan overeenkomende omstandigheden, qua grondsoort, waterhuishouding en beheer. Daarom zegt een plantengemeenschap veel meer over lokale omstandigheden dan een individuele plantensoort.

De Rode klaver bijvoorbeeld komt in meer dan 80 verschillende plantengemeenschappen voor, dus onder zeer uiteenlopende omstandigheden. Als je Rode klaver echter tegenkomt op een dijk, samen met bijvoorbeeld Glanshaver, Groot streepzaad, Grote bevernel en Beemdkroon, dan weet je dat je te maken hebt met een bepaalde plantengemeenschap (hier gaat het om de zogeheten Glanshaver-associatie) en dat de bodem bestaat uit kalkrijke lichte zavel. Ook weet je dan dat het beheer bestaat uit maaien en afvoeren. De plantensociologie bestudeert de samenhang tussen soorten en heeft de vegetatie van Nederland ingedeeld van grof naar gedetailleerd, respectievelijk naar klasse, orde, verbond en associatie; dit laatste is de eigenlijke plantengemeenschap. De associatie wordt soms nog verder onderscheiden, tot op het niveau van de sub-associatie.

Onder meer als gevolg van de verarming van de flora, zijn plantengemeenschappen vaak niet meer compleet aanwezig: de kop en de staart ontbreken als het ware. Dan spreek je over rompgemeenschappen. Elke gemeenschap (associatie) heeft een naam en een code gekregen, die de gemeenschap onderscheiden en verwantschap met andere gemeenschappen uitdrukken.

Het onderzoek

Bij het karteren van vegetatie tekenen onderzoekers in het veld vlakken met een overeenkomende vegetatie, digitaal op een kaart in. Deze vlakken krijgen vervolgens een naam, bijv. ‘Type van Glanshaver en Rode klaver’ wanneer de genoemde soorten het beeld bepalen van de vegetatie ter plaatse. Vervolgens maken we van zo’n onderscheiden type opnamen. We noteren van een representatief gedeelte alle soorten, met de mate van voorkomen. Thuis, bij de warme kachel, analyseren we deze opnamen en met behulp van beschikbare literatuur en digitale hulpmiddelen vertalen we die naar een door de wetenschap omschreven plantengemeenschap. Van de ingetekende vegetatietypen maken we vervolgens vegetatiekaarten. Die kaarten komen met de beschrijving van de aangetroffen vegetatietypen en informatie over de werkwijze in een rapport terecht. Begin 2025 heb ik het rapport van de vegetatiekartering van Schor Alteklein op deze manier gemaakt.

Type van Wilde peen en Pastinaak, waarin veel Moeraswespenorchis voorkomt; een uitzonderlijke combinatie (W. Lammers)

 Vegetatie van Schor Alteklein

Wat opvalt is dat de ruimtelijke verscheidenheid van het gebied tot uiting komt in het voorkomen van een groot aantal plantengemeenschappen. Zo zijn er op een oppervlakte van nog geen 5 ha zo’n 40 verschillende lokale vegetatietypen aangetroffen, die vertaald zijn naar 19 landelijke plantengemeenschappen, behorend tot 12 vegetatieklassen. Je kunt de ligging en de benaming van die klassen zien op onderstaande vereenvoudigde vegetatiekaart. Het beheer van A Rocha heeft aan deze variatie in hoge mate bijgedragen. Zo is er door de aanleg van een poel met flauwe oevers een plantengemeenschap ontstaan, die kenmerkend is voor plekken die in het winterhalfjaar onder water staan, op plaatsen met een zout verleden. Het maaien van de matig voedselrijke graslanden met orchideeën heeft geleid tot ontwikkeling van een lokaal vegetatietype, waarvoor de combinatie van Moeraswespenorchis met soorten van matig voedselrijk grasland als Glanshaver, Wilde peen en Pastinaak kenmerkend is. Hierin wijkt Schor Alteklein sterk af van het landelijke beeld. Door het kleinschalige beheer voort te zetten, hopen we de verscheidenheid in vegetatietypen verder te vergroten en de eigenheid van het schor te versterken.

Vereenvoudigde vegetatiekaart met ligging van de gekarteerde klassen (Dactylis B.V.)