Het smalle pad

Tekst: Nanning Jan Honingh

In het boek Mijn wilde tuin haalt de schrijver Meir Shalev een Israëlische dichteres aan die het woord ‘heersen’ in een andere betekenis gebruikt.

Geoorloofd volgens Meir, want het woord heersen is een soort containerbegrip dat naast ‘gewelddadig onderwerpen’ ook ‘al lopend een pad uitslijten’ betekent. Deze betekenis kan mij nog steeds ontroeren, omdat het zo volstrekt anders is dan de gangbare christelijke invulling van bossen rooien, akkers ploegen, rivieren kanaliseren en allerlei andere ‘wildernis’ op ‘orde’ brengen.

Toen ik mijn land van melk en honing in de winter van 2007 mocht betreden, heb ik het ingezaaid met allerlei eenjarige en meerjarige kruiden. Met een hooihark, verzwaard met een houten balk ben ik in de vorstige februarimaand een paar honderd keer heen en weer gelopen over de akker om de kluiten te verkruimelen en het zaad een goed kiembed te geven. Als ik er nu ben, loop ik langs vaste routes naar de schuur of akker. Daarbij kruis ik andere paden zoals die van de fazanten die onder de sleedoornbosjes overnachten. Er is een haas die elke dag mijn land verlaat met een sprong over de sloot en later hetzelfde paadje terug volgt. Reebokken markeren met hun hoorns een zwarte els of ratelpopulier op de hoek, zodat de vellen bast erbij hangen. Een paar waterhoentjes trekken dagelijks een spoor door het wier in de sloot. Het geeft mij als ‘heerser’ een tevreden gevoel dat ook de andere schepselen het goed maken.

Zo volgen wij, mensen van de Weg, allemaal het smalle pad dat Jezus over de wereld heeft uitgesleten. Zo zoeken wortels en wormen hun weg in de bodem. Slijten olifanten hun paadjes uit, zwemmen glasaal en walvis langs hun banen door de oceaan, waaien trekvogels met de goede winden mee tussen zomer en winter en cirkelt de maan om zichzelf, de aarde en de zon. En zo ‘beheerste’ Henoch al wandelend met God de gehele aarde.

Vrolijk gekleurde vrienden

In 2026 staat A Rocha stil bij het thema ‘Verenpracht’. Wat kunnen vogels  ons leren? En hoe kunnen wij goed voor ze zorgen? We publiceren regelmatig blogs waarin verschillende schrijvers iets delen over dit veelzijdige thema. Deze maand vertellen Anita en Dorine van het VoedselBos over een slim vogeltje.

Ook dit jaar hebben we veel paardenbloemen rond ons huis staan. We houden beiden niet zo van de kleur geel, maar wanneer deze bloemen opkomen in het gras worden we daar toch wel vrolijk van. Veel mensen vinden paardenbloemen in hun gazon niet fijn. Toch is het mooie van paardenbloemen dat de wortels diep in de grond steken. Zo halen ze voedingsstoffen naar boven ook voor planten om hen heen. Bovendien zijn de bladeren en de bloemen ook eetbaar voor de mens. Voor het eerst hebben we de bloemblaadjes, samen met bloemetjes van de sering, gebruikt om er siroop van te maken.

Wij zijn niet de enigen die van paardenbloemen houden. Wanneer de gele bloemen veranderd zijn in ronde pluizenbolletjes is er een rood-zwart-geel-wit kapertje op de kust. Vanaf de grond kan hij er niet altijd bij, maar daar heeft het puttertje iets op gevonden: hij landt op het steeltje van de bloem, en door zijn gewicht zakt de buit naar beneden en kan hij zich te goed doen aan de zaadjes onderaan de parapluutjes. Het is een leuk gezicht om te zien hoe ze, heel snel eigenlijk, een pluizenbol kaalplukken. Ze eten alleen de zaadjes. De rest ligt vervolgens, bijna als een crime scene, naast de steeltjes op de grond. En nu we dit eenmaal weten herkennen we de plekken waar de putter zijn maaltijd heeft gehouden.

Naast paardenbloemen staan ook distels op het menu van de putter. We zien er al veel opkomen. Voor de meeste mensen ook niet ene welkome plant. Toch leveren ook deze planten een bijdrage aan de biodiversiteit in ons VoedselBos. Ze hebben diepe wortels en maken zo de grond geschikt voor bomen en struiken. Een paar dagen geleden zagen we een puttertje snoepen van de veldzuring. Nou, dat staat op dit moment ook volop in ons VoedselBos. Dus het is wat dat betreft een waar paradijs voor onze vrolijk gekleurde vrienden.

Elke dag genieten we heerlijk van alles wat rondvliegt, zingt en tjilpt. Rijk als we zijn met groeiend voedselbos voor de deur waar steeds meer vogels hun thuis vinden.

Anita Bos en Dorine Heij

Anita Bos en Dorine Heij zijn in juni 2022 in het Oost-Groningse Bellingwolde gaan wonen op een perceel van 1,2 hectare, om een VoedselBos aan te planten. Ze hebben Stichting De Pelgrim VoedselBos & BoerderHeij opgericht met als doel handen en voeten te geven aan de opdracht van God om te zorgen voor de schepping, met oog voor schoonheid, voor harmonie, voor creativiteit, voor alle leven, voor een goede bodem, voor ruimte en voedsel voor mens en dier. En anderen te laten zien en ervaren dat voedselproductie mogelijk, haalbaar en lekker is uit een voedselbos. Het VoedselBos is ook A Rocha Partner.

Goed nieuws!

Zaterdag 9 mei 2026 was er weer een meeboerdag op HappyHill Microfarm. We hebben pompoenen en Walcherse kogelboontjes gezaaid. Tot onze grote verrassing kregen we ook visite van één van de droomsoorten die we hebben benoemd voor ons land: de koninginnenpage. Het bleef niet alleen bij een rondje vliegen, er werden zelfs eitjes afgezet. Dus later dit jaar kunnen we ook genieten van de prachtige rupsen!Kom je ook kijken? Elke tweede zaterdag van de maand kun je meehelpen op Happyhill Microfarm, te Middelburg.

Een nieuwsgierig buizerdjong

In 2026 staat A Rocha stil bij het thema ‘Verenpracht’. Wat kunnen vogels  ons leren? En hoe kunnen wij goed voor ze zorgen? We publiceren regelmatig blogs waarin verschillende schrijvers iets delen over dit veelzijdige thema. Deze maand vertellen Anita en Dorine van het VoedselBos over een  bijzonder nieuwsgierige vogel.

Op een mooie dag in juli lopen we met ons broodje en een kop thee naar de picknicktafel en gaan in het zonnetje zitten lunchen. Plotseling komt er een buizerdjong rakelings overvliegen. Hij strijkt neer op de geodome in de buurt. Even later vliegt hij door, maakt een bocht en landt boven ons hoofd op de pergola. We duiken een beetje weg, wat een imposant dier, zelfs al is het nog een jong!

Al een paar dagen hoorden we regelmatig het geroep van deze jonge buizerd. Meestal vanuit de oude eiken of essen naast ons huis. Zijn moeder zat of vloog in de buurt, maar leek niet elke keer te reageren op zijn roep. Interessant om de interactie tussen moeder en kind zo te observeren. Eén van de vele genietmomenten nu we ‘buiten wonen’. Prachtige vogels zijn het; met een spanwijdte van ruim een meter. En elke buizerd is weer anders qua kleur en verenpatroon.

Het vrouwtje vliegt elke dag over ons VoedselBos of zit op een paaltje muizen te spotten. Dat vinden we prima, zo houdt ze de muizenpopulatie een beetje in toom. Soms scharrelt ze op het land naast ons en zoekt ze onder andere regenwormen. Helaas stonden onze krielkippen ook op haar menu. Om de rest van onze kippen tegen haar en haar soortgenoten te beschermen hebben we maar snel een net over de kippenren gespannen.

Regelmatig als de moederbuizerd op een paal van het hek rondom het VoedselBos zit, komt er een clubje kraaien aan. Ze proberen haar te verjagen; doen schijnaanvallen en lijken haar wat te plagen. Mobbing heet dat, leren we van internet, wanneer we op zoek gaan naar de betekenis van dit gedrag. Na een poosje heeft ze er genoeg van en vliegt kalm weg met nog wat kraaien in haar kielzog.

Het jong zit nog steeds vlak boven ons hoofd. We zitten heel stil en genieten vol verbazing van deze mooie buizerd die ineens zo dichtbij is. Een stevige vogel met zwarte kraalogen, en grote, stoere, krachtige gele poten. We zijn zelfs een beetje bang zoals hij nu zo boven onze hoofden zit. Maar het jong vindt het zelf kennelijk ook wat ongemakkelijk en vliegt weg. Maar interesse in ons VoedselBos heeft hij zeker, even later spotten we onze jonge vriend terwijl hij ons informatiebord bestudeert. Alsof hij wil weten wat hier te halen valt, wat hier groeit, wie hier leeft. Alsof hij – net als wij – probeert te begrijpen hoe dit stukje land in elkaar steekt.

Anita Bos en Dorine Heij

Anita Bos en Dorine Heij zijn in juni 2022 in het Oost-Groningse Bellingwolde gaan wonen op een perceel van 1,2 hectare, om een VoedselBos aan te planten. Ze hebben Stichting De Pelgrim VoedselBos & BoerderHeij opgericht met als doel handen en voeten te geven aan de opdracht van God om te zorgen voor de schepping, met oog voor schoonheid, voor harmonie, voor creativiteit, voor alle leven, voor een goede bodem, voor ruimte en voedsel voor mens en dier. En anderen te laten zien en ervaren dat voedselproductie mogelijk, haalbaar en lekker is uit een voedselbos. Het VoedselBos is ook A Rocha Partner.

De schimmels komen!

“Hé Anita, kijk hier eens: wat een gaaf paddenstoeltje staat hier onder deze struik.” We gaan op onze hurken zitten en verwonderen ons samen over het kleine grijze paddenstoeltje met op zijn hoed witte sliertjes, die op kant lijken.

Het is heerlijk om doelloos en traag door het VoedselBos te lopen en steeds meer oog te krijgen voor alle toffe details die je dan opeens opvallen. De knalroze kleine bloemetjes van de kardinaalsmuts bijvoorbeeld, die in de herfst nog eigenwijs aan de takken hangen en kleur geven aan een kaal wordend landschap.

Een berichtje op Insta met wat paddenstoelenfoto’s levert een reactie van onze landschapsarchitect die het voedselbos ontworpen heeft, op: “Ha de schimmels komen! Gaat het goed?”

Ja, inderdaad de schimmels komen. Er zijn nu, na 2,5 jaar bomen planten en de bodem voeden, al veel meer verschillende paddenstoelen te zien. Goed nieuws dus. “Door verzuring, overbemesting en verdroging”, zo las ik laatst, “is de populatie paddenstoelen sterk achteruitgegaan.”

Veel mensen houden niet van paddenstoelen in hun tuin of in het gazon. Toch is het juist een teken dat de schimmels onder de grond goed gedijen en je een actief bodemleven hebt. Paddenstoelen vormen een sleutelrol in veel ecosystemen – en zeker in bossen.

In ons VoedselBos voeden we de bodem actief. Bijvoorbeeld met houtsnippers, bladcompost, wormenmest en brandnetelgier. Ook planten we pioniersbomen naast de voedselbosbomen en -struiken. De wortels van de bomen en struiken gaan een samenwerkingsverband aan met de schimmels. Via de schimmeldraden worden voedingsstoffen uitgewisseld. De plantenwortels geven de schimmeldraden suikers en krijgen moeilijk bereikbare stoffen zoals fosfor, zink, stikstof en kalium terug. Dit komt ten goede aan de gezondheid van de boom. Het bodemleven bestaat, naast schimmels, uit nog ongelooflijk veel meer leven; van nematoden en protozoa tot de meer bekende wormen en pissebedden. En ja, we stappen steeds regelmatiger ook over molshopen heen.

We moeten af van de aangeharkte tuinen zonder bladeren, paddenstoelen, rommelhoekjes en molshopen. En als je dan doelloos en traag een rondje door je tuin maakt, zal je verrast zijn wat een moois je ziet. Gemaakt om van te genieten.

 


Anita Bos en Dorine Heij zijn in juni 2022 in het Oost-Groningse Bellingwolde gaan wonen op een perceel van 1,2 hectare, om een VoedselBos aan te planten. Ze hebben Stichting De Pelgrim VoedselBos & BoerderHeij opgericht met als doel handen en voeten te geven aan de opdracht van God om te zorgen voor de schepping, met oog voor schoonheid, voor harmonie, voor creativiteit, voor alle leven, voor een goede bodem, voor ruimte en voedsel voor mens en dier. En anderen te laten zien en ervaren dat voedselproductie mogelijk, haalbaar en lekker is uit een voedselbos.

Zorg voor een fazantenkuiken

22 gram, noteert Anita. Mooi, Lyhyt is weer een gram aangekomen sinds gisterochtend. Nog even proberen of hij zelf ook uit het voerbakje eet als het in zijn hok staat.

In mei verstoorden we per ongeluk het nest van een fazantenhen en haar eieren. Ze kwam helaas niet terug, waarop we besloten om naast de zorg voor bomen en planten de zorg voor deze eieren op ons te nemen. Na 25 dagen in een geleende broedmachine ontdekten we de eerste barsten in een van de eieren. Een dag later kroop het eerste Ukkie uit het ei. Wat een wonderlijk gezicht, zo’n mini vogeltje dat zich uit een ei vecht, met aan elkaar geplakte veertjes. Twee dagen later kroop nummer twee er ook uit; hem/haar noemden we Lyhyt.

Lyhyt bleek een gehandicapt fazantje; één pootje zat in een vreemde hoek aan z’n lijfje vast, waardoor hij niet goed kon staan. Dus maakten we spalkjes. We voerden hem kippenkuikenvoer, gedroogde insecten en later levende krekeltjes die we buiten in het gras vingen. We hielden als een waar consultatiebureau zijn groei in gewicht bij.

Net als Ukkie leeft Lyhyt helaas niet meer. We hebben ruim zeven weken voor hem gezorgd. Maar hoe bijzonder wat we van en door dit vogeltje hebben geleerd. Zo’n teer, kwetsbaar vogeltje in je handen, die vol vertrouwen tegen je aankruipt en in slaap valt op zoek naar warmte en beschutting.

We bedachten hoe zo’n klein diertje ook een hartje heeft dat klopt, en hersentjes. En we zagen hoe dons plaatsmaakte voor echte veertjes. Hoe wonderlijk zit elk levend wezen in elkaar, en wat een levenskracht zit erin. Wat bijzonder dat God dat zo gemaakt heeft, en dat ook dit vogeltje zijn aandacht heeft.

Met onze handen planten we bomen in het VoedselBos, hanteren we hamer en boormachine en doen er allerlei ruige dingen mee. Met onze handen hielden we Lyhyt vast, heel voorzichtig. Hij manoeuvreerde zich zo dat hij lekker lag, liet z’n koppie op een duim rusten en z’n oogjes vielen dicht. En zo bedachten we ook dat God ons in zijn handen houdt. Misschien wel net zoals wij Lyhyt vasthielden, met liefde en tederheid. Omdat wij kwetsbare mensen zijn en God van ons houdt. En ook Gods handen doen sterke dingen, zoals het handhaven van recht en waarheid. Ook daarom mogen we ons veilig voelen bij Hem.

“Kijk dan: die fazant hipt heel gek!” We remmen af op een single track road in Schotland en zien een fazant met een manke poot; hij hipt op z’n andere poot over de weg. Bijzonder dat we dat nu net zien, na onze zorg voor Lyhyt.


Anita Bos en Dorine Heij zijn in juni 2022 in het Oost-Groningse Bellingwolde gaan wonen op een perceel van 1,2 hectare, om een VoedselBos aan te planten. Ze hebben Stichting De Pelgrim VoedselBos & BoerderHeij opgericht met als doel handen en voeten te geven aan de opdracht van God om te zorgen voor de schepping, met oog voor schoonheid, voor harmonie, voor creativiteit, voor alle leven, voor een goede bodem, voor ruimte en voedsel voor mens en dier. En anderen te laten zien en ervaren dat voedselproductie mogelijk, haalbaar en lekker is uit een voedselbos.