Succesvol broedseizoen zwarte sterns in de Schellerwade

In april 2025 zijn onze enthousiaste vrijwilligers van A Rocha Zwolle in de Schellerwade aan de slag gegaan met het plaatsen van nestvlotjes voor de zwarte stern (Chlidonias niger).

Zwarte sterns broeden graag op de drijvende waterplant krabbenscheer, maar die soort is de afgelopen jaren drastisch afgenomen. En dat brengt de zwarte stern in het nauw. Intensief beschermingswerk, waaronder het uitleggen van kunstmatige nestvlotjes, biedt uitkomst voor deze prachtige vogels. Toch is het altijd weer een verrassing in hoeverre de nestvlotjes tot broedsucces leiden. Remco Visser en Peter Jan de Vries hebben de tellingen gedaan. Er zijn 20 nestvlotjes geplaatst. Op 13 daarvan is succesvol gebroed. Er zijn 24 kuikens waargenomen, waarvan er waarschijnlijk 17 zijn uitgevlogen. Een mooi resultaat in vergelijking met de voorgaande jaren, waarin er minder broedsucces was.

Grond verbindt

In de A Rocha zomerweek gaan we kamperen en aan de slag voor de schepping. Iedere ochtend doen we onder begeleiding van de boswachter natuurwerk op de hei en in het bos. Zo helpen we de biodiversiteit.

De deelnemers van de zomerweek zijn van diverse leeftijden en komen uit het hele land. Het thema van de A Rocha zomerweek 2025 was GROND.
Ik had wel eens gehoord over Henry Mentink die in 2022 een soort pelgrimage met kruiwagen maakte. Hij liep van Varik naar het kantoor van UNESCO, met als doel de hele aarde op de erelderfgoedlijst te krijgen.
Als een symbolische daad bracht hij lopend een kruiwagen met grond van Nederland naar Parijs. Overal op zijn tocht vroeg hij aandacht voor het doel van zijn krui-tocht, en gaven mensen hem een schepje grond mee.

Die gedachte. De hele aarde als werelderfgoed. Alle grond beschermwaardig. Heilig, op een bepaalde manier. Mooi vind ik dat.
In de uitnodiging aan de deelnemers van de A Rocha zomerweek 2025 schreef ik: neem een handvol grond mee van de plek waar jij woont. Uit de tuin, uit de moestuin, uit de omgeving of het bos waar je altijd wandelt. Ze wisten niet waarom. Ze deden het toch.

In een kring zaten wij, en ik vertelde het verhaal van Henry Mentink. Iedereen mocht vertellen: welke grond heb je mee? Wat is het voor grond en wat is jouw connectie daarmee?
Er was grond uit de moestuin van Emmy uit Hengelo. Haar moestuin is als een tweede thuis. Ze verbetert haar grond, door te mulchen. Er zaten bladeren in, en ook wat schapenwol. Er was grond uit Sliedrecht. Deze familie had een eigen moestuin bij het huis. Daar waren ze mee gestopt vanwege de PFAS van Chemours, waar ze naast wonen. Er was kleigrond uit de Flevopolder, en rulle grond van de boerderij in Rheezerveen, ingebracht door een familie met een verhuizing voor de boeg. Nog iets van thuis, en iets van de boerderij die straks hun thuis wordt. Meer grond om voor te zorgen, ze kijken ernaar uit. Er was zandgrond uit Den Haag, vervuild, zelfs met stukjes glas erin. Met het verhaal van Gerrie en Roel, die met allerlei initiatieven hun wijk proberen groener te maken. Zij geloven stug dat de kleine beetjes ertoe doen, in Gods koninkrijk. Er was grond uit Nijkerk, ingebracht door Jeen. Dit is grond uit de tuin van zijn moeder. Sinds zijn vader gestorven is, zorgt Jeen voor de tuin.
De kinderen wilden het voelen, met de vingers ervaren hoe de rulle grond van de Utrechtse Heuvelrug verschilt van de klei uit de polder, en hoe de vervuilde zandgrond anders is dan de mulch uit Hengelo. Daarna hebben we de grond gemengd en er zaadjes van tuinkers op gelegd. Aan het eind van de week aten
we ervan. Het was bijzonder om de grondverhalen te horen. Ieder heeft een andere verbinding met de grond waar hij of zij leeft. Het werkte verbindend, elkaars verhaal te leren kennen.

In de bijbel schrijft de profeet Jeremia hoe we ons kunnen verbinden met de grond waarop we wonen. Het is belangrijk, zegt hij, in zijn ‘brief aan de ballingen’. Want ook als je niet op je geboortegrond leeft, is het de aarde die jou draagt en de grond die jou voedt. God zegent je op de plek waar je bent, en hij wil ook via jou voor de omgeving zorgen.

U moet huizen bouwen en daarin gaan wonen, tuinen aanleggen en er de opbrengst van eten; u moet trouwen en kinderen krijgen, vrouwen kiezen voor uw zonen en uw dochters uithuwelijken, die op hun beurt weer kinderen krijgen. Zorg dat u groter wordt in aantal, niet kleiner. Zet u in voor de welvaart van de stad waarheen Ik u verbannen heb, en bidt voor haar tot de Heer, wat van haar welvaart hangt uw welvaart af. – Jeremia 29: 1-14

– Leef jij op je geboortegrond?
– Hoe ben jij verbonden met je woonplek?
– Voel jij je verbonden met de grond waar je woont? Op welke manier wel/niet.

Ook in 2026 houden we weer een zomerweek.

Thea de Ruijter

Thea de Ruijter is samen met Stefan van der Leeden, Nico Smith en Astrid Smith host van de zomer natuurweek.

Handen in de klei, hart bij de schepping

Wat een ochtend! Met een groep vrijwilligers van A Rocha Biesbosch trokken we eropuit om de waterteunisbloem (Ludwigia grandiflora) te lijf te gaan een prachtige, maar foute exoot die in de Biesbosch steeds meer terrein wint.

Een mastjaar, wat is dat?

Het is weer herfst. De bladeren aan de bomen verschieten langzaam van kleur en de vruchten van dit jaar rijpen af. De zomereiken hebben dit jaar een mastjaar, ze hebben extra veel vruchten laten vallen. Een feestmaal dus voor wilde zwijnen, bosmuizen, eekhoorns en gaaien. Best slim van die bomen. Ze produceren dan zoveel vruchten dat de dieren ze niet allemaal op kunnen eten en er dus genoeg overblijven om uit te groeien tot nieuwe bomen. Elk jaar zoveel vrucht dragen lukt niet, dat kost teveel energie. Het bijzondere is dat alle bomen van een soort dit tegelijk doen, alsof ze het hebben afgesproken met elkaar. Want anders werkt het niet natuurlijk.
In de natuur zijn dit soort processen mooi in balans: na een mastjaar zijn ermeer wilde zwijnen, maar als er later weer minder voedsel is, krimpt de populatie weer. Mensen vinden het vaak lastig om maat te houden met wat de natuur hen biedt. We nemen te veel en putten de natuur uit.
 
Met A Rocha Nederland willen wij duurzame samenwerking tussen mens en natuur vormgeven met ons project ‘Het Loofbos’. Een project om bos aan te planten en daar ook actief kerken en christelijke gemeenschappen bij te betrekken. Met Het Loofbos willen we samen handen en voeten geven aan natuurherstel en aan het behoud van biodiversiteit. Om dit mooie gevarieerde bos vol van biodiversiteit te realiseren kunnen we grond kopen met giften die we krijgen, maar we kunnen ook aanhaken bij grondeigenaren die (een deel van) hun grond willen omvormen tot bos. Wij helpen graag mee in dat proces. Wil je ons steunen, heb je interesse of wil je meer weten? Laat het ons weten via loofbos@arocha.org

Oproep tot gebed voor de verkiezingen

Wij, christelijke groene organisaties roepen op te bidden voor de verkiezingen. Laten we bidden om moed om de aarde en alles wat erop leeft te beschermen. Voor onszelf en voor de politici voor wie we kiezen.

Hiervoor schreef bisschop De Korte een gebed, gericht op bemoediging van kiezers en politici. “In de wereld waar de tegenkrachten steeds sterker worden, hebben we moed nodig om het goede te blijven doen. Te luisteren naar onze naasten en steeds weer te zorgen voor ons gemeenschappelijk huis. Hiervoor zijn we afhankelijk van de hulp van onze Schepper.”

Vijf over twaalf
Christenen in het hele land bidden dagelijks om 12:05 uur vanaf de klimaatmars op 26 oktober, tot aan de installatie van het kabinet. Christenen in het hele land bidden dagelijks om 12:05 uur vanaf de klimaatmars op 26 oktober, tot aan de installatie van het kabinet. Annemarthe Westerbeek, mede-organisator: “Door ons elke dag te verbinden aan God en geheel zijn schepping hopen we dat er een bewustzijn ontstaat vanwaaruit we handelen. Het mooie van dit gebed is dat je het overal kan bidden, in het bos, achter je bureau, in de kerk of op je bank”.
Het tijdstip om dagelijks te bidden om vijf over twaalf is symbolisch gekozen, vanwege het overschrijden van de 1,5 graad opwarming van de aarde, met alle gevolgen die dat heeft. Toch blijven we ons inzetten voor een leefbare aarde, omdat we de negatieve gevolgen kunnen beperken en willen blijven zorgen voor alles wat leeft.

Praktisch
We starten met bidden op 26 oktober. Op die dag lopen tienduizenden mensen mee in de Klimaatmars in Den Haag. Je bent welkom om mee te lopen met de groep ‘Christenen voor klimaatrechtvaardigheid’. Geef je op via www.christianclimateaction.nl.
Dagelijks bid je thuis of op je werk het gebed voor Gods schepping. Op 28 en 29 oktober zullen mensen samenkomen om te bidden voor de verkiezingen, ook tijdens die bijeenkomsten bidden we voor zorg voor de schepping.
De gebedskaart kan na de verkiezingen opgestuurd worden naar de politicus op wie is gestemd, met daarop een persoonlijke bemoediging.

Bid mee in jouw gemeenschap en bestel de kaarten via www.verkiezingsgebed.nl.

Wat kun je doen?
Kies wat bij je past:
– Bid mee;
– Bestel de kaarten en stuur deze na de verkiezingen naar de politicus op wie je hebt gestemd;
– Organiseer een klimaatviering in je eigen geloofsgemeenschap;
– Kom naar de ‘klimaatviering’ op 26 oktober om 10.00 uur in de Christus Triomfatorkerk in Den Haag;
– Loop mee met de klimaatmars.

Dit is een initiatief van A Rocha Nederland, Christian Climate Action, Climate Stewards, GroeneKerken, Laudato Si’ Alliantie NL, Micha Nederland.


GEBED VOOR GODS SCHEPPING

Goede Vader,
Alles hebt Gij tot aanzijn geroepen.
Tot op de dag van vandaag zorgt Gij voor uw schepping.
Het vormt een lust voor onze ogen.
Wij erkennen echter dat wij uw wereld ernstig bedreigen.
Ons verlangen naar meer en meer lijkt onverzadigbaar.
Bekeer ons hart en maak ons tot verantwoordelijke mensen.
Geef ons de moed om uw aarde, als ons gemeenschappelijk huis, te beschermen.
Juist nu de tegenkrachten steeds sterker lijken te worden.
In kracht van uw Geest blijven wij ons inzetten voor een veilige plek voor de nieuwe generaties.
Heer, maak ons tot zorgzame mensen voor uw wonderlijke wereld.

AMEN

Voelen en verwonderen

Mijn zoon heeft mij liefde voor de natuur geleerd. Ik ben er niet zo mee opgegroeid en zag het geloof in God vooral als een geestelijke bezigheid die losstond van tastbare dingen. Voor dat geloof kreeg ik mijn zoon niet enthousiast. Hij kon wel vol passie vertellen over tijgers die bedreigd worden. Een stok met bijtsporen van een bever kreeg trots een plek op zijn slaapkamer. En op zijn kinderfeestje wou hij wilde zwijnen spotten.

Het drong tot mij door dat ik de schepping serieus moest nemen voordat hij God serieus kon nemen. Zijn geloof begint met voelen van wat tastbaar is en zich daarna verwonderen over Degene die dit gemaakt heeft.

Als auteur van materialen voor geloofsonderwijs wil ik veel meer kinderen die
ervaring geven van voelen en verwonderen. Daarom vond ik het een voorrecht om samen met A Rocha een serie te ontwikkelen voor kinderen om actief met de natuur aan de slag te gaan. Met de vier programma’s van ‘Voelen en verwonderen’ kunnen ze elk seizoen heerlijk bezig zijn met Gods schepping; tasten, kliederen, ontdekken en al verwonderend respect krijgen voor de Maker.

Ingrid Plantinga

Theoloog en schrijver van materialen voor Lerenindekerk.nl. Je vindt de programma’s van ‘Voelen en verwonderen’ bij A Rocha en bij Lerenindekerk.nl.

Wie nomineer jij voor de Martine Vonkprijs?

Ken jij een christen die zich onvermoeibaar inzet voor de natuur, voor een schoner milieu, het liefst op een stukje grond ergens in Nederland? Iemand die impact maakt, moed toont, zich onderscheidt door een innovatief idee, een goed plan, een inspirerend verhaal? Nomineer die persoon (het mag ook een organisatie zijn) dan voor de Martine Vonkprijs.

Wat is de Martine Vonkprijs?

De Martine Vonkprijs is een aanmoedigingsprijs voor een individu of organisatie die zich op onderscheidende en innovatieve wijze inzet voor een zorgzame omgang met de schepping. Met deze prijs willen de Martine Vonk Stichting en GroenGelovig mensen inspireren tot nieuwe stappen naar een eerlijke en groene wereld. De prijs is vernoemd naar de milieudeskundige Martine Vonk, die in 2019 op 45-jarge leeftijd overleed. Zij zette zich tijdens haar leven onvermoeibaar in voor christelijk-ecologisch denken en handelen. Ze was daarin een echte pionier en een inspirerend voorbeeld voor veel christenen.

De prijs: wij planten een boom!

Het bestuur van de Martine Vonkstichting beoordeelt de inzendingen en de winnaar krijgt, naast een eervolle vermelding en publiciteit, een boom. De boom wordt geplant bij de winnaar in de tuin of, als dat niet mogelijk is, in een natuurgebied van A Rocha Nederland.

De winnaar wordt bekend gemaakt tijdens het GroenGelovig-event op 18 oktober 2025.

Nomineer voor 25 september

Stuur voor 25 september een mail naar contact@martinevonkstichting.nl. Vermeld naast de naam en het verhaal van de genomineerde ook waarom die persoon of die organisatie jou zo inspireert.

Wie verdient volgens jou deze bijzondere aanmoedigingsprijs?

Kostbare bodem

In 2025 staat A Rocha stil bij het thema ‘Bodem’. Wat kan de bodem ons leren? En hoe kunnen wij er op een duurzame manier mee omgaan? Elke maand publiceren we een blog waarin verschillende schrijvers vanuit hun expertise iets delen over dit veelzijdige thema. Deze maand schrijft Jeroen Bakker over de diepere lagen van de bodem.

Ik las laatst het boek Het geheime leven van bomen van de Duitse boswachter Peter Wohlleben, een boeiend boek over de verborgen dynamiek van bossen. Maar het was een kort tussenzinnetje over ‘bodem’ dat me aan het denken zette. We staan niet zo vaak stil bij grond, maar het is eigenlijk best bijzonder. Het kost een proces van eeuwen om gesteente fijn te malen tot zand, en om dat door de toevoeging van organisch materiaal en ontelbare levende diertjes millimeter voor millimeter om te zetten in ‘aarde’. Aarde – de naam die we ook aan deze planeet hebben gegeven, maar de bodem waar we daadwerkelijk op kunnen leven is maar een flinterdun afzetsel op de huid van een enorme bol van grotendeels gesmolten steen. Zonder aarde geen bodem, geen bos, geen landbouw, nauwelijks natuur en in elk geval geen mens.

Aarde is verrassend kwetsbaar. Het duurt eeuwen om te maken, en al die tijd moet het zorgvuldig bewaard worden. Eerst opgevangen in bergkommen en dalen, vakkundig vastgehouden door de wortels van de planten die erop groeien zodat het stukje bij beetje uit kan breiden.

En als het weg is, is het weg. Erodeert de grond, spoelt die kostbare aarde naar de zee, dan zijn we het kwijt. Ik las laatst ergens dat we op het moment in een veel groter tempo aarde kwijtraken dan dat het aangemaakt wordt. De aarde wordt steeds meer rotsvlakte en woestijn.

We moeten de grond onder onze eigen voeten leren koesteren, en het boeiende is dat we daarvoor het leven waarmee we die bodem delen moeten leren liefhebben.

Als mensen nemen we de bodem waar we op leven vaak voor lief, we zijn ons er niet van bewust dat die bodem niet alleen de basis vormt voor het leven dat daarin geworteld is, maar daardoor ook in stand gehouden wordt. We moeten de grond onder onze eigen voeten leren koesteren, en het boeiende is dat we daarvoor het leven waarmee we die bodem delen moeten leren liefhebben. Juist het leven dat zo anders is dan wij. De bomen met hun ritme van eeuwen, hun taal gesproken in geur en gefluisterd in ondergrondse schimmelnetwerken. Maar ook de aaltjes en de springstaarten, borstelwormen en mosmijten waarvan in een handje bosaarde meer zitten dan er levende mensen zijn op deze planeet.

Dit is een van de concrete uitdagingen waar we in deze tijd voor staan. Maar ik heb het gevoel dat het ook een passend symbool is voor de uitdagingen van het leven in dit tijdvak in bredere zin. In een tijd waarin de grond onder onze voeten lijkt te worden weggeslagen, geërodeerd door haat, weggespoeld door wanhoop en angst, is het aan ons om die grond juist te koesteren. Ook wij kunnen bomen zijn die de grond met hun wortels vasthouden, of helmgras dat door koppig stand te houden duinen opwerpt tegen de stijgende zee. Niet per se omdat we zeker weten dat het dan allemaal goed komt, maar omdat we willen houden van het kostbare weefsel waar ons leven aan ontsprongen is, en geloven dat het de moeite waard is om te houden van de vreemde medeschepselen waar we dat leven mee delen.

 

Jeroen Bakker is theoloog en werkt als predikant in Dronten.

Boekentips voor de zomer!

De zomer: hét moment om je blikveld te verbreden, kennis te verzamelen, je te verwonderen en je te laten inspireren. We hebben een aantal boeken voor je op een rij gezet. Niet alle boeken zijn vanuit een christelijke basis geschreven.

Voor kinderen:

  • Nature Journal Ontdek, verwonder en geniet van Gods schepping. Jitske van Dieren-Geertsema. Een leuk en leerzaam doe-boek voor buiten voor 8 tot 88 jaar. Jitske neemt je stap voor stap mee met leuke opdrachtjes en duidelijke uitleg om meer over de natuur te ontdekken.
  • Struinen door de schepping Bijbels natuurboek. Hanna Holwerda. Veelzijdig doeboek met proefjes en opdrachten voor elke habitat en elk seizoen
  • Het geheime dagboek van Eco-girl Christi, Petra Crofton. Christi heeft een grote passie voor de schepping en het klimaat. Ze schrijft erover in haar groene blogs, maar niet iedereen is daar blij mee. En als ze met de klas een reis wint naar Ecuador, wil ze met de boot in plaats van met het vliegtuig. Een grappig, leerzaam en uitdagend boek tot de laatste bladzijde!
  • Supergroen Helden en schurken van het voedselbos. Thijs Goverde.Leuk en grappig verhaal over verschillende planten en hun eigenschappen, vanaf een jaar of 10. Zeker ook leuk voor volwassenen!
  • Het verborgen leven van bomen voor kinderen Peter Wohlleben. Kindervariant op het bekende boek van Peter Wohlleben. Ontdek hoe bomen, dieren en planten samen een wonderbaarlijke en spannende wereld vormen!

Voor volwassenen:

  • Nature Journal Ontdek, verwonder en geniet van Gods schepping. Jitske van Dieren-Geertsema. Een leuk en leerzaam doe-boek voor buiten voor 8 tot 88 jaar. Jitske neemt je stap voor stap mee met leuke opdrachtjes en duidelijke uitleg om meer over de natuur te ontdekken.
  • Het groene hart van het geloof, Dave Bookless. Dave Bookless is theoloog binnen A Rocha en legt in dit compacte boekje helder uit waarom je je juist als christen goed voor de schepping moet zorgen.
  • Klimaatcrisis kent geen grenzen De Afrikaanse stem in de strijd om klimaatrechtvaardigheid – Vanessa Nakate – ook spreker op Groengelovig – presenteert een nieuwe globale visie voor de klimaatbeweging gebaseerd op veerkracht, duurzaamheid en oprechte rechtvaardigheid, en vertelt daarnaast het inspirerende persoonlijke verhaal van een jonge vrouw die haar stem vond in de klimaatstrijd.
  • Hoop voor de aarde – Katharine Hayhoe. Hayhoe, wetenschapper en christen, spoort de lezer aan om werk te maken van het klimaat en daarbij de hoop niet te verliezen. Feiten, actie en hoop!
  • Tot in de hemel – Richard Powers. Tot in de hemel is het verhaal van negen mensen die de wereld van de bomen leren zien – en horen. Een verrassende fusie van natuurwetenschap en literatuur, een monumentale roman over bomen en mensen. Het is een meeslepende vertelling over activisme en verzet, en tegelijkertijd een loflied op een wereld naast de onze.
  • Een vlecht van heilig gras, Hoe de natuur, wetenschap en traditionele kennis ons leren respectvol met de aarde om te gaan. Robin Wall Kimmerer. Bijzonder boek van een Amerikaanse op zoek naar de natuurkennis van haar native american roots. Voor ware duurzaamheid moeten we ons opnieuw verbinden met de natuur.
  • Planten van hier  Praktijkboek voor een duurzame leefomgeving met inheemse flora. Dit boek bundelt kennis en inspiratie rondom onze inheemse flora en toont overtuigend de voordelen van een gevarieerd en natuurrijk groen landschap: voor onszelf, de biodiversiteit en onze economie.
  • Verweven leven: de verborgen wereld van schimmels. Merlin Sheldrake. Hoe meer we te weten komen over schimmels en de rol die ze spelen in de natuur, des te meer wordt ons begrip over leven, het concept individualiteit en zelfs onze opvatting over intelligentie op zijn kop gezet.